Aktualizacja:
W Uzbekistanie jedzenie to coś więcej niż posiłek. Gospodarz, który zaprasza na plov, okazuje szacunek. Chleb ma swoje rytuały, herbatę pije się kilka razy dziennie, a bazar jest najważniejszym miejscem w mieście. Kto przyjeżdża tu tylko dla zabytków, traci połowę podróży.
Poniżej opisujemy dania, których trzeba spróbować, najlepsze bazary i kilka zwyczajów przy stole, o których warto wiedzieć.
Plov – narodowa duma
Plov to ryż gotowany w ogromnym żeliwnym kotle, kazanie, z jagnięciną albo wołowiną, żółtą marchwią, cebulą, czosnkiem, ciecierzycą i przyprawami, często z rodzynkami lub pigwą. W 2016 roku uzbecka tradycja i kultura plovu została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.
- Każdy region ma swoją wersję. Taszkencki, samarkandzki z warstwami ryżu i mięsa na wierzchu, bucharski z ciecierzycą i pigwą.
- Plov je się w porze obiadowej. Najlepsze miejsca gotują jeden ogromny kocioł rano i gdy się skończy, zamykają. Wieczorem trudniej o dobry plov.
- Centrum Plovu w Taszkencie to miejsce, gdzie w kilkudziesięciu kotłach jednocześnie gotuje się plov dla setek osób. Warto zobaczyć choć raz.
- Najlepszy plov i tak jest w domu, gdy gotuje go gospodarz, a goście siedzą przy jednym stole.

Chleb non z tandyru
Okrągły chleb non piecze się w tandyrze, glinianym piecu, do którego wewnętrznej ściany przykleja się placki. Każde miasto ma swój wzór wytłaczany na środku, a najbardziej znany jest chleb samarkandzki: ciężki, błyszczący i długo świeży.
Kilka zasad przy chlebie: nie kładzie się go spodem do góry, nie kroi nożem, tylko łamie rękami, a resztek się nie wyrzuca. Gospodarz zwykle łamie chleb na początku posiłku i rozdaje go gościom.
Inne dania, których warto spróbować
- Samsa – trójkątne pierożki z ciasta francuskiego z mięsem i cebulą, pieczone w tandyrze. Najlepsze prosto z pieca na ulicy.
- Lagman – grube, ręcznie ciągnięte makarony z mięsem i warzywami, w zupie albo smażone.
- Szaszłyk – grillowane na węglu kawałki baraniny, wołowiny albo mielonego mięsa, podawane z cebulą i chlebem.
- Manty – duże pierogi gotowane na parze, z mięsem i cebulą albo z dynią.
- Szurpa – sycąca zupa z baraniną i warzywami.
- Sałatka achichuk – pomidory, cebula i papryka, idealnie lekka do tłustego plovu.
- Suszone owoce i orzechy – morele, rodzynki, figi i migdały na każdym bazarze.
Herbata, czyli czaj
Herbatę pije się z małych miseczek, piali, przez cały dzień. W Taszkencie częściej czarną, w Samarkandzie, Bucharze i Chiwie zwykle zieloną. Gospodarz nalewa ją tylko do połowy, co oznacza, że chętnie dolewa i zaprasza do dłuższej rozmowy. Pełna czarka bywa sygnałem, że czas już iść. Czajchany, czyli herbaciarnie z drewnianymi tapczanami, to najlepsze miejsca na odpoczynek w upale.

Najlepsze bazary
- Czorsu w Taszkencie – ogromna niebieska kopuła, a pod nią mięso, przyprawy, sery z jogurtu kurt, słodycze i całe góry chleba.
- Siab w Samarkandzie – tuż obok meczetu Bibi-Chanum. Suszone owoce, orzechy, przyprawy i najsłynniejszy chleb samarkandzki.
- Kryte kopuły handlowe w Bucharze – zabytkowe pasaże z rzemiosłem: noże, ceramika, haftowane suzani i miniatury.
- Bazary dzielnicowe – mniejsze i mniej turystyczne, często najciekawsze, bo kupują tam mieszkańcy.
Na bazarze warto próbować, gdy sprzedawca częstuje, i spokojnie się targować przy pamiątkach. Przy jedzeniu ceny są zwykle uczciwe.
Kiedy jechać na jedzenie
Najlepszy jest wrzesień. To czas zbiorów: bazary są pełne melonów, arbuzów, winogron, granatów i fig, a upały już słabną. Wiosną z kolei pojawiają się świeże zioła i pierwsze owoce, a w marcu cały kraj świętuje Nowruz, z tradycyjną potrawą sumalak gotowaną całą noc.
Praktycznie
- Woda: pij butelkowaną albo przegotowaną. Na początku pobytu daj żołądkowi czas, bo plov bywa bardzo tłusty.
- Wegetarianie: poradzą sobie z samsą z dynią, mantami z dynią, sałatkami, chlebem, jogurtami i owocami, ale w wielu daniach jest mięso, więc warto pytać.
- Alkohol: mimo że to kraj muzułmański, w restauracjach zwykle można zamówić piwo albo lokalne wino.
- Płatności: w miastach coraz częściej kartą, na bazarach gotówką w sumach.
Najczęstsze pytania
Co jest narodowym daniem Uzbekistanu?
Plov. To ryż z mięsem, marchwią i przyprawami gotowany w kotle, wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.
Czy jedzenie w Uzbekistanie jest ostre?
Zwykle nie. Jest raczej tłuste i aromatyczne niż pikantne. Ostrości można dodać sosem albo papryką.
Czy uliczne jedzenie jest bezpieczne?
Samsa i szaszłyk prosto z ognia to zwykle dobry wybór. Najbezpieczniej jeść tam, gdzie jest dużo miejscowych i jedzenie szybko schodzi.
Uzbekistan od kuchni z Exploro
Jedzenie jest sercem naszej wyprawy Uzbekistan i Tadżykistan (16–26 września 2027), w najlepszej porze na bazary. Gotujemy plov z rodziną w bucharskim domu i jemy go przy jednym stole z gospodarzami, w Samarkandzie sami wypiekamy chleb non w tandyrze, chodzimy po bazarach Czorsu i Siab, a jemy tam, gdzie mieszkańcy. Po drodze są też Chiwa, Buchara, Samarkanda i dzień nad Siedmioma Jeziorami w Tadżykistanie. Lecimy bez przesiadek z Warszawy do Taszkentu. Cena to 5 900 zł + 600 USD bez przelotu.
Zobacz pełny program wyprawy albo napisz do nas.
